16 giờ chiều, khu vui chơi đang đông. Một tiếng chuông báo động giả lập vang lên gần quầy thu ngân, nhân viên thông báo có khói tại khu vực tủ điện. Trẻ nhỏ ngơ ngác, một vài bé chạy tìm bố mẹ, còn người lớn lập tức nhìn quanh để tìm cửa ra.
Chỉ trong vài chục giây, bài kiểm tra cho thấy một xe đẩy đang đặt gần lối thoát phụ, biển báo EXIT bị khuất sau đồ trang trí và nhân viên mới chưa nhớ điểm tập trung an toàn. Không có đám cháy thật, nhưng tình huống này đủ để lộ ra những vấn đề có thể trở nên nghiêm trọng khi sự cố thực sự xảy đến.
Với PCCC khu vui chơi trong nhà, thiết bị chữa cháy chỉ là một phần. Điều quan trọng hơn là lối ra có sử dụng được hay không, nhân viên có biết phải làm gì và trẻ có được hướng dẫn để không chạy ngược vào khu trò chơi hay không.
Lối thoát hiểm và PCCC có nên tính từ đầu không?
Câu trả lời ngắn gọn là có, và nên được tính ngay từ lúc chọn mặt bằng, chia khu chức năng và thiết kế luồng di chuyển. Lối thoát hiểm không nên là phần việc để chờ gần khai trương mới bổ sung một tấm biển hoặc di chuyển vài món đồ.
Thiết kế khu vui chơi cần tính đến lối thoát, phân khu và luồng di chuyển ngay từ đầu.
Trẻ em dễ hoảng loạn khi nghe âm thanh lớn, thấy khói hoặc bị tách khỏi người thân. Các bé có thể đứng yên, trốn vào nhà bóng, chạy ngược về chỗ để giày hoặc quay lại tìm đồ chơi. Vì vậy, phương án thoát nạn phải đủ đơn giản để nhân viên hướng dẫn bằng những câu ngắn, rõ và có thể thực hiện ngay cả khi khu vui chơi đang đông.
Mặt khác, khu vui chơi thường có mút xốp, nhựa, vải bọc, thảm, dây điện và nhiều thiết bị sử dụng điện. Khả năng bắt lửa và sinh khói của từng vật liệu phụ thuộc vào chủng loại, tiêu chuẩn và cách lắp đặt, nhưng đây vẫn là yếu tố cần được kiểm soát từ khâu lựa chọn sản phẩm.
Nếu chỉ phát hiện bất cập sau khi thi công, chủ đầu tư có thể phải tháo vách, đổi cửa, di chuyển trò chơi hoặc làm lại hệ thống điện. Chi phí sửa chữa thường cao hơn đáng kể so với việc bố trí đúng ngay từ bản vẽ, chưa kể thời gian tạm ngừng hoạt động và thủ tục kiểm tra lại.
Một thiết kế đẹp nhưng khiến khách phải vòng qua mê cung trò chơi mới tới được cửa ra chưa thể xem là thiết kế vận hành tốt. Từ góc nhìn thực tế, lối thoát rõ ràng, ánh sáng sự cố dễ nhận biết và đội ngũ được huấn luyện đáng giá hơn nhiều chi tiết trang trí cầu kỳ.
Lối đi cho trải nghiệm khu vui chơi cũng phân tích cách bố trí luồng di chuyển an toàn.
9 việc khu vui chơi và phụ huynh có thể làm ngay
- Đi thử toàn bộ đường thoát nạn như một vị khách mới. Bắt đầu từ nhà bóng, khu vận động, phòng tổ chức sinh nhật, nhà vệ sinh và góc khuất xa nhất. Nếu phải dừng lại để đoán nên rẽ hướng nào, biển chỉ dẫn hoặc cách tổ chức luồng đi vẫn chưa đủ rõ. Chủ sân chơi cũng cần kiểm tra cửa có mở thuận lợi theo phương án được duyệt hay không, thay vì chỉ xác nhận rằng cửa vẫn còn chìa khóa.
- Giữ lối ra luôn thông thoáng. Xe đẩy, kệ giày, thùng hàng, bàn sinh nhật và vật dụng vệ sinh rất dễ lấn dần vào đường đi. Nhân viên nên kiểm tra vào đầu ca, trước giờ cao điểm và khi đóng cửa. Phụ huynh có thể hỗ trợ bằng cách gửi xe đẩy đúng nơi quy định, không để hành lý trước cửa hoặc tại hành lang thoát nạn.
- Kiểm tra biển báo EXIT và đèn chiếu sáng sự cố. Biển cần dễ nhìn từ các khu vực chính, không bị bóng bay, banner hoặc mô hình trang trí che khuất. Đèn sự cố phải có khả năng hỗ trợ khi mất điện và cần được thử theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đơn vị bảo trì. Khuyến nghị của lực lượng Cảnh sát PCCC địa phương, trong đó có nội dung tuyên truyền của Công an tỉnh Phú Thọ, cũng nhấn mạnh việc trang bị hệ thống báo cháy, đèn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn tại khu vui chơi.
- Rà soát vị trí và loại bình chữa cháy. Bình chữa cháy cần đặt ở nơi dễ thấy, dễ tiếp cận, có ký hiệu nhận biết và không bị khóa sâu trong kho. Việc chọn loại bình phải dựa trên nguy cơ cháy thực tế, thiết bị điện, vật liệu và hồ sơ thiết kế; chủ cơ sở nên nhờ đơn vị có chuyên môn tư vấn thay vì mua theo cảm tính. Nhân viên chỉ sử dụng bình khi đã được hướng dẫn, có đường rút lui an toàn và đám cháy còn ở giai đoạn phù hợp; không mạo hiểm chữa cháy rồi bỏ lỡ thời điểm sơ tán.
- Lập lịch kiểm tra báo cháy và thiết bị PCCC. Đừng chờ thiết bị phát tiếng kêu bất thường mới gọi bảo trì. Nên có sổ hoặc biểu mẫu ghi ngày kiểm tra, người thực hiện, tình trạng thiết bị, hạn bảo dưỡng và phương án xử lý lỗi. Hệ thống báo cháy, nút nhấn, chuông, đèn, nguồn điện dự phòng cùng các thiết bị liên quan cần được kiểm tra theo hồ sơ, tiêu chuẩn áp dụng và hướng dẫn của đơn vị chuyên môn.
- Phân vai cho từng nhân viên trong ca. Một người phát tín hiệu và gọi 114, một người hướng dẫn khách theo lối ra, một người kiểm tra nhanh các khu vực được giao, người khác mang danh sách lớp hoặc hỗ trợ kiểm đếm tại điểm tập trung. Không nên để tất cả cùng chạy đi tìm trẻ hoặc cùng quay lại lấy tài sản. Ca làm ít người càng cần quy trình ngắn, dễ nhớ và có phương án gọi hỗ trợ.
- Diễn tập thoát hiểm tối thiểu 1–2 lần mỗi năm. Tần suất thực tế có thể cần cao hơn tùy quy mô, mức độ thay đổi nhân sự và yêu cầu của cơ quan quản lý. Ngoài buổi diễn tập đầy đủ, khu vui chơi có thể thực hiện bài tập ngắn theo ca như chỉ vị trí bình chữa cháy, tìm lối ra gần nhất hoặc xử lý tình huống mất điện. Nội dung tuyên truyền của các đơn vị huấn luyện PCCC cũng thường khuyến cáo diễn tập định kỳ và trang bị kỹ năng cơ bản cho trẻ.
- Dạy trẻ nhận diện lối ra và điểm tập trung. Với trẻ mầm non, không cần giải thích dài về kỹ thuật chữa cháy. Hãy dạy ba điều dễ nhớ: nghe cô chú hướng dẫn, đi nhanh nhưng không xô đẩy, ra ngoài rồi đứng tại điểm tập trung. Có thể biến việc tìm biển EXIT thành trò chơi quan sát lúc trẻ mới vào sân chơi, nhưng cần nhấn mạnh rằng trẻ không được tự ý mở cửa hoặc rời khỏi khu vực khi chưa có người lớn.
- Phụ huynh dành 30 giây quan sát khi nhận vòng vào cửa. Hãy nhìn vị trí cửa ra, khu vực gửi đồ và nơi nhân viên trực. Với trẻ còn nhỏ, phụ huynh nên thống nhất một câu đơn giản như “Nếu có chuông, con đi theo cô chú và chờ bố mẹ ở điểm tập trung”. Khi sơ tán, không quay lại lấy giày, điện thoại, túi xách hoặc tìm trẻ theo cảm tính; hãy báo đặc điểm của trẻ cho nhân viên phụ trách kiểm đếm.
Một lưu ý quan trọng là sprinkler, họng nước chữa cháy và một số hệ thống chuyên dụng không mặc nhiên bắt buộc giống nhau với mọi khu vui chơi. Yêu cầu phụ thuộc vào loại hình công trình, quy mô, chiều cao, diện tích, công năng, hồ sơ được phê duyệt và quy định đang áp dụng. Chủ cơ sở nên làm việc với đơn vị thiết kế đủ năng lực và cơ quan quản lý tại địa phương để xác định chính xác.
Diễn tập sao cho trẻ không sợ mà nhân viên vẫn học được việc?
Một buổi diễn tập tốt không cần tạo khói dày, bật âm thanh quá lớn hoặc khiến trẻ tin rằng đang có cháy thật. Mục tiêu là giúp mọi người hình thành phản xạ, đồng thời phát hiện cửa khó mở, biển khó nhìn, đường đi bị hẹp và vai trò nhân viên còn chồng chéo.
Trước buổi tập, cơ sở nên thông báo cho phụ huynh, nhân viên và các đơn vị liên quan theo kế hoạch. Người tổ chức cần kiểm soát hiệu ứng giả lập, tránh dùng vật tạo khói hoặc nguồn nhiệt không phù hợp. Với trẻ nhạy cảm âm thanh hoặc cần hỗ trợ đặc biệt, nên bố trí một người lớn đi kèm.
Khi chuông vang lên, ưu tiên đầu tiên là thông báo, sơ tán và gọi lực lượng chức năng theo tình huống. Nhân viên không hô “cháy lớn” hoặc chạy hỗn loạn. Câu lệnh nên ngắn và lặp lại thống nhất: “Các con đi theo cô, không chạy, không quay lại lấy đồ”.
Sau khi ra ngoài, điểm tập trung phải nằm ở vị trí an toàn, không chắn đường xe chữa cháy và không sát mặt tiền có nguy cơ khói, kính hoặc vật rơi. Nhân viên kiểm đếm trẻ, người lớn và đồng nghiệp; nếu thiếu người, chỉ người được phân công mới báo cáo và xử lý theo phương án. Không để phụ huynh tự chạy ngược vào trong.
Phần đáng giá nhất thường là năm phút sau diễn tập. Đội ngũ nên ghi lại thời gian sơ tán, khu vực ùn tắc, trẻ nào cần hỗ trợ, thiết bị nào khó nhận biết và nhân viên nào chưa nhớ nhiệm vụ. Mỗi lỗi cần có người phụ trách cùng thời hạn khắc phục, thay vì kết thúc bằng nhận xét chung rằng buổi tập đã thành công.
Checklist in nhanh và kịch bản diễn tập cho trẻ mầm non
Checklist đầu ca dành cho nhân viên
- Hai bên đường thoát nạn không có xe đẩy, thùng hàng, bàn ghế hoặc đồ chơi cản trở.
- Cửa thoát theo phương án có thể sử dụng, không bị khóa hoặc chèn sai cách.
- Biển báo EXIT, mũi tên chỉ hướng và đèn chiếu sáng sự cố dễ nhìn, không bị đồ trang trí che.
- Bình chữa cháy ở đúng vị trí, còn niêm phong và trong thời hạn kiểm tra theo hồ sơ.
- Tủ điện, ổ cắm và dây nguồn không có dấu hiệu nóng, cháy sém, lỏng hoặc quá tải dễ nhận thấy.
- Chuông, nút nhấn và hệ thống báo cháy không hiển thị lỗi bất thường; việc thử thiết bị tuân theo quy trình được duyệt.
- Danh sách trẻ, số lượng khách theo nhóm và thông tin liên lạc cần thiết có thể tiếp cận nhanh.
- Nhân viên trong ca biết người chỉ huy, người gọi 114, người hướng dẫn thoát và người kiểm đếm.
- Điểm tập trung an toàn không bị chiếm dụng và không cản trở đường tiếp cận của lực lượng chữa cháy.
- Sự cố phát hiện trong ca được ghi lại, báo người phụ trách và xử lý trước khi khu vực tiếp tục hoạt động nếu có nguy cơ mất an toàn.
Mẫu kịch bản diễn tập 10–15 phút
- Giới thiệu trong hai phút: Nhân viên cho trẻ xem biển EXIT và nói đây là dấu hiệu chỉ đường ra ngoài khi cần. Nhắc trẻ đi theo cô chú, không trốn trong nhà bóng và không quay lại lấy giày.
- Phát tín hiệu: Người phụ trách thông báo đây là buổi thực hành, sau đó sử dụng tín hiệu đã thống nhất. Một nhân viên báo tình huống giả định tại khu vực được chọn.
- Hướng dẫn di chuyển: Nhân viên đứng tại các điểm rẽ, dùng câu lệnh ngắn, cho trẻ đi thành nhóm nhỏ và hỗ trợ bé cần giúp đỡ. Không cho trẻ chạy, chen lấn hoặc tự chọn đường khác.
- Tập trung và kiểm đếm: Mỗi nhóm đứng tại vị trí quy định. Nhân viên gọi tên hoặc đếm theo danh sách, sau đó báo kết quả cho người chỉ huy.
- Kết thúc tích cực: Khen trẻ đã đi theo hướng dẫn, hỏi lại ba câu đơn giản: biển EXIT dùng để làm gì, khi nghe chuông phải theo ai và có được quay lại lấy đồ không.
- Rút kinh nghiệm nội bộ: Sau khi trẻ trở lại hoạt động, nhân viên ghi thời gian thực hiện, điểm tắc nghẽn, vấn đề thiết bị và công việc cần sửa.
Để tra cứu yêu cầu pháp lý, chủ cơ sở có thể tham khảo QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình cùng Sửa đổi 1:2023, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, Nghị định 105/2025/NĐ-CP và hướng dẫn của cơ quan PCCC địa phương. Tùy thời điểm, quy mô và loại hình công trình, văn bản áp dụng có thể khác nhau nên cần kiểm tra bản còn hiệu lực khi thiết kế, cải tạo hoặc nghiệm thu.
Có thể đọc thêm nội dung “Nâng cao an toàn phòng cháy chữa cháy tại khu vui chơi” của Công an tỉnh Phú Thọ, thông tin giải đáp điều kiện PCCC đối với nhà trẻ và trường mầm non trên Thư Viện Pháp Luật, cùng tài liệu phổ biến QCVN trên cổng thông tin PCCC. Các nguồn này giúp định hướng, nhưng không thay thế hồ sơ thiết kế và ý kiến của cơ quan có thẩm quyền.
Kết luận: PCCC tốt không phải là treo thật nhiều bình chữa cháy lên tường. Đó là việc mỗi cửa ra đều dùng được, mỗi tấm biển đều dễ nhìn và mỗi nhân viên đều biết mình phải làm gì trong những giây đầu tiên. Khi được tính từ đầu và luyện tập đều đặn, lối thoát hiểm trở thành một phần tự nhiên của trải nghiệm vui chơi an toàn, chứ không phải chi tiết chỉ được nhớ tới lúc có chuông báo động.
